تبلیغات
دانشگاه برتر و آینده ایران - مطالب جنبش دانشجویی

.

.
سرآغاز جنبش دانشجویی در ایران
نوشته شده توسط در ساعت 07:42 ب.ظ

در این یادداشت در صددیم تا به اختصار، دریابیم که بستر سیاسی و اجتماعی ایران در دهه 30 تحت تاثیر چه شرایطی بوده که پیامد آن، شکل‌گیری جنبش‌های اجتماعی و ضد استعماری نظیر جنبش دانشجویی در ایران است.

اگرچه تا پیش از دهه 30 شاهد برخی جنبش‌ها و حرکت‌های جمعی نظیر جنبش تنباکو و یا نهضت مشروطه‌خواهی بودیم، اما آنچه مراد ما از جنبش اجتماعی است، متفاوت است از آنچه قبلا در ایران رخ داده است. شاید بتوان گفت عمل جمعی و جنبش اجتماعی ضد استعماری در معنای جامعه شناختی آن برای اولین بار پس از کودتای 28 مرداد در ایران شکل گرفت که نقطه اوج و انسجام یافته آن، شکل‌گیری و آغاز نهضت انقلاب در سال 1342 به رهبری امام خمینی بود که با سازماندهی و راه‌اندازی یک جنبش فراگیر ضد شاه، چه در داخل ایران و چه در دوران تبعید توانستند در یک پروسه نسبتا طولانی، زمینه وقوع انقلاب اسلامی را پس از قرن‌ها استبداد و دیکتاتوری رژیم‌های فاسد سیاسی به پیروزی برسانند.

پس از کودتای آمریكایی 28 مرداد، شاه به کمک اربابان خود به صحنه سیاسی ایران بازگشت. پیدایش این شرایط صرفا یک حرکت سیاسی در جهت کسب مجدد قدرت رژیم کودتا نبود، بلکه بسیاری از سیاست‌ها و کنش‌های شاه در حوزه مسائل داخلی، تغییر اساسی کرد و به تعبیری با خصومت دو چندان نسبت به مردم،برنامه‌ریزی برای حاکمیت تازه به قدرت رسیده را آغاز نمود. تشکیلات رژیم اقتدارگرا با حمایت رهبران فئودال و همینطور دستگاه‌های نظامی، تداوم یافت و وابستگی سیاسی به دولت آمریكا تشدید شد.

سال‌های پس از کودتا نشان می‌دهد که نارضایتی‌های سیاسی و تنگ‌تر شدن فضای عمل سیاسی برای بسیاری از کنشگران فعال در عرصه سیاست غیرقابل‌تحمل بوده و به همین منظور محدودیت‌های اجتماعی و سیاسی به شدت ملموس گشت. تأسیس سازمان امنیت و اطلاعات کشور (ساواک) به منظور تقویت کنترل سیاسی از اتفاقات برجسته و همینطور حوادث دیگر نظیر سرکوب فداییان اسلام نشان از محدودسازی حوزه سیاست در طول دهه 30 بود تا جایی که در اواخر سال 1339، مقامات سیاسی آمریكا وضع ایران را نگران‌کننده توصیف می‌کنند و یکی از مسئولان وزارت خارجه این کشور در گزارش مفصلی، پس از بررسی دقیق نیروهای اپوزیسیون و تاکید بر بی اعتباری روز افزون شاه، دستورالعملی 14 ماده‌ای را ارائه می‌کند تا شاه را از خطر سقوط مجدد رهایی بخشد.

موضوعات مطرح شده به شیوه‌ای روشن بیان می‌کند که زمینه‌های سیاسی پس از کودتا به شدت نامساعد بوده است. نیکسون چند ماه پس از کودتا و برای بازدید از پروژه سیاسی ــ نظامی ایالات متحده در ایران به تهران آمد تا نتایج سیاسی کودتا را از نزدیک مشاهده کند و ضمنا از همان دانشگاهی که اولین حرکت‌های جنبش دانشجویی در آن اتفاق افتاد،دکترای افتخاری کسب کند. اعتراض به حضور این مقام آمریكایی از روزهای قبل از شانزدهم آذر ماه آغاز شد و در این روز به اوج خود رسید که شاه با حمایت ارتش نظامی خود جنایت خونین بی‌سابقه‌ای را در دانشگاه تهران کارگردانی کرد و خوش‌رقصی خود را برای ایالات متحده بیشتر از قبل به نمایش گذاشت.این جنایت اگرچه توانست سفر آرامی را برای نیکسون فراهم سازد اما بعد‌ها سبب ساز یک حرکت گسترده جمعی علیه رژیم بود.تقابل رسمی شاه با مردم و آشکار شدن چهره حقیقی و خود فروخته شاه در این روز تاریخی نمایان گشت.

وبلاگ دانشگاه برتر و آینده ایران - Www.Higher-Uni.MihanBlog.Com

در شانزدهم آذر ماه بود که جنبش دانشجویی ایران با یک هویت ضد آمریكایی و ضد استعماری در صحنه سیاسی ایران شناخته شد.اگر کمی به مفهوم جنبش اجتماعی بازگردیم متوجه می‌شویم که اساسا جنبش‌ها متمرکز بر کنش‌هایی هستند که خارج از محدوده نهادهای رسمی شکل می‌گیرند و از همین طریق می‌توان با برخی مفاهیم نظری به بررسی جنبش دانشجویی پرداخت.اگرچه این جنبش نوپا در سال‌های آغازین دهه 30 به شکل یک سازمان رسمی در نیامده بود و اینکه دستورالعمل سیاسی و راهبردی مشخصی نداشت اما بی گمان ماهیت دگرگون ساز و استعمار ستیز دانشجویان ایرانی قابل انکار نیست و همین مسئله موجب شکل گیری سازمان دانشجویی منسجمی در سال‌های بعد شد.

«اسملسر» به عنوان یکی از نظریه پردازان جنبش اجتماعی شروطی را در مورد منشا عمل جمعی به طور عام و جنبش اجتماعی به شکل خاص مطرح می‌کند.این نظریه به شکل نسبی قابلیت تبیین حرکت دانشجویان در شانزدهم آذر را در قالبی جامعه شناختی دارد که اجمالا به شروط اساسی این نظریه اشاره ای داریم.

ـ زمینه‌های ساختاری (شکل گیری کودتا و آشکار شدن نفوذ ایالات متحده به عنوان نمادی از امپریالیسم برای نفوذ درشالوده ساختار سیاسی ایران(

ـ فشارهای ساختاری (تغییر سیاست‌های داخلی شاه و فشار بر نیروها و گروههای سیاسی جهت محدود سازی فعالیت‌ها)

ـ گسترش باورهای تعمیم یافته (اثبات خیانت شاه و بی کفایتی سیاسی وی به مردم و شکاف بیش از اندازه حاکمیت با مردم(

ـ عوامل شتاب دهنده (سیاست‌ها و اقدامات ضد مردمی شاه که مصادیق آن در تاریخ معاصر به وفور یافت می‌شود)

با شروط ذکر شده برای شکل‌گیری جنبش دانشجویان در دهه 30 به درک صحیحی از اهداف این جنبش می‌رسیم. جنبشی که سرآغاز یک حرکت تاریخی،ضد رژیم در بعد داخلی و ضد آمریكایی در بعد بین‌المللی‌ بود. این باورهای اجتماعی و زمینه‌های مبارزاتی دانشجویان در چارچوب مفاهیم جامعه شناسی سیاسی، زمینه‌ساز شکل‌گیری جنبش دانشجویی ایران به شمار می‌آید. شانزدهم آذر در واقع شروع یک عمل سیاسی در راستای مبارزه با امپریالیسم بود و به نوعی اولین نشانه‌های ظهور و واکنش جنبش دانشجویی در چالش با مسائل سیاسی کشور در اعتراض به سیاست‌های رژیم تلقی می‌شد. بی‌شک بسیاری از تحولات سیاسی و بحران‌های داخلی و احساس خطر کردن‌های رژیم در طول دهه 30 تحت تاثیر این حرکت دانشجویان بود.

نکته‌ای که در انتها باید به آن توجه داشت، حراست از اصالت جنبش دانشجویی در تاریخ معاصر ایران است. پوشیده نیست که جنبش دانشجویی در سال‌های نهضت انقلابی امام در داخل و خارج از کشور سرمنشأ برکات عظیم برای ملت ایران بوده است. در سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی دانشجویان همواره پشتیبان ارزش‌های انقلابی و کرامات انسانی بوده‌اند. آنچه امروز پس از گذشت چندین دهه از حادثه خون بار شانزدهم آذر بر ما ضرورت می‌یابد، حفظ آرمان‌خواهی‌های جنبش دانشجویی است که سر لوحه آن مبارزه با دشمنان ایران و تلاش برای حفظ استقلال و آزادی ایران عزیز است.

منبع: تابناك


مرتبط با : جنبش دانشجویی
جنبش دانشجویی اسلامی در ایران
نوشته شده توسط در ساعت 05:33 ب.ظ

می‌توان نخستین طلایه‌های پیدایش رایش اسلام گرایی در دانشگاه را به اوایل دهه بیست و تاسیس انجمن اسلامی دانشجویان دانشکده پزشکی مربوط دانست که در ادامه در دانشکده‌های مثل فنی نیز گسترش یلفت. اما برای تبدیل این گرایش به گفتمان هژمون جنبش دانشجویی بایستی سه دهه صبر پیشه می‌کرد. نهضت ۱۵ خرداد خمینی هم در تقویت این تفکر نوپا نقش بارزی داشت.

 

جنبش دانشجویی را نمی‌توان بطور مستقل بررسید و طبعاً رشد اسلام گرایی در فضای عمومی فعالیت‌ها و مبارزات بر فقضای دانشجویی در این راستا اثر گذاشته‌است.

 

در این برهه‌است که شاهد بروز گروههایی چون نهضت آزادی که با نوعی تلفیق اندیشه اسلام گرایی و منش لیبرالی جبهه ملی شکل می‌گیرد در کنار گروههایی چون سازمان مجاهدین خلق ایران با اندیشه بین اسلام گرایی با منش مارکسیستی حزب توده هستیم. این مشاهدات در واقع بیانگر میل به شاخص‌های فعالیت اسلام گرایی است و بیش از آنکه این گروهها از اسلام گرایان به نفع تفکر لیبرالی و مارکسیستی یلرگیری کنند، یارگیری از لیبرال منش‌ها و مارکسیستها به نفع جریان اسلام گرایی محسوب می‌گردد.

 

 

جنبش دانشجویی نیز علی اقاعده در تحت تاثیر فضای عمومی خصثوصاً فضای اسلام گرایانه طبقه روشنفکر و متوسط قرار داشته، بطوری که زمانی که در سال ۵۶ بطور مشهود رشد شاخصه‌های تفکر اسلام گرایی در جامعه مشاهده می‌شود، جنبش دانشجویی نیز به همان راه متمایل می‌گردد.

 

در خرداد ۵۶ بود که برای اولین بار مراسم بزرگداشت ۱۵ خرداد در کوی دانشگاه تهران برگزار شد، و دانشجویان دانشکده اقتصاد در کلاس‌های خود دقایقی به احترام شهدای ۱۵ خرداد سکوت کردند. با فاصله کمتر از دو هفته از آن علی شریعتی که تفمرش نفوذ زیادی در بین مردم و خصوصاً روشنفکران و دانشجویان داشت به طرز مشکوکی درگذشت. این حوادث بود که باعث شعله ور شدن آتش زیر خاکستر جنبش دانشجویی می‌شد. کمتر از پنج ماه بعد از آن مصطفی خمینی فرزند ارشد روح الله خمینی رهبر انقلاب به طرز مشکوکی کشته شد.

 

البته این رشد اسلام گرایی در جامعه همراه با رشد نمادهای ظاهری اسلام گرایی هم بود. در این برهه بود که گرایش روزافزون به حجاب و پوشش اسلامی در جامعه مشاهده می‌شود. مشارکت گسترده بالاخص دانشجویان در مراسم‌هایی چون نماز جماعت و تجمعات دینی-مذهبی نیز از این جمله‌است.

 

دلیل این گرایش تصاعدی به اسلام گرایی را شاید بتوان اینگونه بیان کرد که شاید این گفتمان همان سنتزی بود که جامعه در این مدت دنبالش بود، راهی بین رادیکالیسم سیاسی و ایمان دینی.

 

در حرکت بازگشت به خویشتن اسلامی انقلاب اسلامی، جنبش دانشجویی در کنار مردم و همگام با روشنفکران و طبقه متوسط هویت اسلامی خویش را بازیافت و این تفکر به عنوان گفتمان هژمون شناخته شد.

 وبلاگ دانشگاه برتر و آینده ایران - Www.Higher-Uni.MihanBlog.Com

در فضای انقلابی دهه پنجاه و بالاخص پس از انقلاب، انجمن‌های اسلامی رهبری جنبش دانشجویی را در اختیار گرفتند. شکل گیری اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان و سازمان دانشجویان مسلمان که به پیدایش دفتر تحکیم وحدت انجامید راه را در این راستا صاف کرد.

 

از سوی دیگر همراه با تسخیر سفارت آمریکا این تشکل به صورت بلامنازع بر رقبای خود غلبه کرد. انقلاب فرهنگی بود که پازل قدرتنمائی تحکیم را در دانشگاهها کامل کرد. با اینکه تحکیم، موسس این تفکر نبود، اما با قرار گرفتن بر اوج هدایت جنبش دانشجویی را برای سالیانی در اختیار گرفت.

 

محتوای گفتمان این سالها به کلیدواژه‌هایی نظیر عدالت در سیاست داخلی و مبارزه با امپریالیسم در سیاست خارجی تاکید می‌کند، طرفدار اقتصاد متمرکز دولتی برای برقراری هر چه بهتر عدالت است، مصادره زمین‌های زمین داران بزرگ برای توزیع میان دهقانان و روستائیان را می‌خواهد، مخالف مدارس خصوصی ایت و از نهضت‌های آزادیبخش اسلامی در جهان طرفداری م یکند و به اصطلاح خود «خط امامی» است. از ویژگی‌های بارز این مقطع تاکید بر جنگ فقر و غنا از یکسو و حمایت از اسلام ناب محمدی در برابر اسلام آمریکایی از سوی دیگر است.

 

بجز ایام انقلاب و سالهای نخستین آن بخصوص ۵۸-۱۳۵۶ و بالاخص در برهه تسخیر سفارت آمریکا و انقلاب فرهنگی که جنبش دانشجویی در حالت فوران و آشکارگشتگی قرار داشت می‌توان گفت که این موج از جنبش دانشجویی در حالت نهفتگی بوده‌است.

 

در این برهه‌است که جنبش دانشجویی فرصت را جهت تحقق آرمانهای چندساله اش مغتنم می‌شمرد و خصوصاً در سالهای ۶۱-۱۳۵۹ همراه با نظام در راستای تحقق اهداف انقلاب گام بر می‌دارد. هسته‌های اولیه نهادهای انقلابی چون سپاه پاسداران و جهاد سازندگی از دانشجویان یارگیری م یکنند. و دانشجویان تمام توان خود را در راه حفظ انقلاب و سازندگی و رشد ایران و غلبه بر عقب ماندگی مصروف می‌دارند. همچنین بسیاری از فرماندهان جوان جنگ از دانشجویان بودند.

 

در این سالها جنبش دانشجویی، آرمانخواه، عدالت طلب، استکبارستیز، مخالف سرمایه داری، طرفدار جنبش‌های اسلامی جهانی، یاور فقرا در جنگ علیه اغنیاء، استقلال طلب و اسلام سیاسی خواه بود.

 

البته دوره نهفتگی جنبش دانشجویی در در این برهه، یکنواخت نیست، چه اینکه هم سالهای پر جنب و جوش دهه شصت را شاهدیم و هم بی تحرکی و حتی سیاست گریزی سالهای نخست دهه هفتاد را ملاحظه می‌کنیم.

 

در گفتمان آن هم انسجاو و وحدت تام وجود نداشته، بلکه همواره شاهد بروز خرده گفتمان‌ها و گفتمان‌های فرعی نیز بوده‌ایم.

 

از نکات جالب در این موج جنبش دانشجویی، میل دفتر تحکیم به عنوان رهبر جنبش دانشجویی کشور به بازیهای رسمی سیاسی و مشارکت در قدرت به عنوان سبه حزب سیاسی است کهدر تاریخ جنبش دانشجویی بی سابقه بوده‌است.

 

شاید چند دهه چپ گرایی شدید در کنار نزدیک شدن بیش از حد جنبش به حاکمیت، سنتزی را ایجاد کرد که از ان یک چرخش ایدئولوژیک شدیداً متمایل به راست لیبرالی نتیجه شد و حتی در راستای نفی بخش قابل توجهی از گذشته چپ گرایی خود گام برداشت و راست گرایی پیشه کرد.

منبع: ویكی پدیا


مرتبط با : جنبش دانشجویی
جنبش دانشجویی
نوشته شده توسط در ساعت 05:26 ب.ظ

جنبش دانشجویی، عمل جمعی دانشجویان که زیرمجموعه جنبش‌های اجتماعی محسوب می‌گردد. این نوع حرکت، با ویژگی‌های خاص خودش به عنوان موثرترین فعالیت‌ها جهت اعتراضات و ایجاد تحولات در زمینه‌های گوناگون در تاریخچه نه چندان بلند مدت خود ایفای نقش کرده است.

جنبش به حرکتی جمعی گویند که داوطلبانه و یا بصورت برنامه ریزی شده روی می‌دهد و در آن قصد ایجاد تغییر و تحول وجود دارد، تحولی که می‌تواند در سطح فکر و اندیشه باشد تا دگرگونی نظام اجتماعی، سیاسی، اقتصادی.

این حرکت پس از مدتی حالت سازمان یافته به خود گرفته، باعث ایجاد تشکیلاتی خواغهد گردید که دارای رهبری نه لزوماً منحصر باشد.

افراد شرکت کننده در جنبش دارای جهت گیری مشخص و اهداف معینی می‌باشند که بطور آهسته به یک حرکت منظم و منسجم تبدیل شده، تحت گفتمانی غالب بسوی اهداف و آرمانها حر کت می‌کند.

بنابراین پیداست که هر عمل جمعی افراد لزوماً جنبش نیست. و هر عمل جمعی دانشجویان را هم نمی‌توان جنبش دانشجویی نامید. ممکن است فعالیت جمعی دانشجویان در مقطعی جنبش محسوب نگردد و یا در مقاطع مکرر کوتاه مدت با فواصل زمانی زیاد شاهد جنبش دانشجویی باشیم. شکل متکامل آن حرکتی پیوشته است که در مفهوم جنبش بگنجد.

عمل جمعی دانشجویان می‌تواند شامل فعالیت‌های دانشجویی، تحرکات دانشجویی و مبارزاتدانشجویی باشد که می‌توانند جنبش نباشند. البته هر کدام از اینها می‌توانند قابلیت تبدیل به جنبش دانشجویی داشته باشند و زمینه ساز آن گردند. وجود سازمانهای دانشجویی و اتحادیه‌های دانشجویی نیز به هیچ وجه بیانگر وجود جنبش دانشجویی نیستند.

از جمله خصوصیات جنبش‌های اجتماعی که شامل جنبش دانشجویی می‌شود عبارتند از:

شبکه‌های تعامل غیر رسمی افراد و گروهها جهت ایجاد شرایط بسیج عمومی

ابتنا بر مجموعه‌ای مشترک از اعتقادات و تعلقات که موجب شکل گیری هویتی جمعی برای کل جنبش می‌شود

متمرکز بودن بر منازعات سیاسی و یا فرهنگی

استفاده در اعتراض عمومی در جریان حرکت

وبلاگ دانشگاه برتر و آینده ایران - Www.Higher-Uni.MihanBlog.Com

برای بررسی تاریخچه جنبش دانشجویی، اجباراً جریان پیوسته‌ای از حرکات و فعالیت‌های دانشجویی بایستی بررسی شود که شامل نشان دادن فراز و فرودهاست و تنها در مقاطعی عنوان جنبش را یدک می‌کشد

در جنبش دانشجویی هم مجموعه‌ای از دانشجویان بصورت داوطلبانه حرکتی جمعی را برای ایجاد تغییر و تحولات در دانشگاه و جامعه صورت می‌دهند. تغییراتموردنظر ممکن است در حیطه‌های مختلف فرهنگی، ارزشی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی باشد.

جنبش دانشجویی، کوششی است در راستای رسیدن به هداف و آرمانهای مشترک، که با شبکه‌های تعامل غیررسمی انجام می‌شود. این حرکت، رهبری مشخصی ندارد و معمولاً دارای رهبری چندسر از سلولهای مختلف است.

باورها و تعلقات خاص مشترک جنبش دانشجویی است که سبب شکل گیری هویت جمعی دانشجویی گردیده، سبب انسجام و همبستگی موثر و کارامد در جهت فعالیت‌های سیاسی می‌شود.

جنبش دانشجویی با ورود در منازعات سیاسی، فرهنگی واجتماعی جامعه تغیییرات تند در این زمینه‌ها را طلب می‌کند و همین باعث ایجاد منازعات و اختلافات بین آنها و حکومت و حتی برخی گروههای خارج حکومت می‌گردد.

از تفاوت‌های جنبش دانشجویی با سایر گروهها این است که درصدد ایجاد تحولات و یا اعمال فشار جهت کسب منافع خاص گروهی نیست و قدرت را نمی طلبد، بلکه در پی فضاسازی و فشار برای پیدایش تغییرات جهت حرکت بسوی منافع عمومی جامعه است.

با توجه به خصوصیات جنبش دانشجویی می‌توان گفت که این جنبش ها، میان دوره‌های بلند مدت نهفتگی و کوتاه مدت کنش شدید در نوسان هستند.

جنبش دانشجویی بر اساس شرایط حاکم بر جامعه و دانشگاه، ایدءولوژیخاصی را دنبال می‌کند که این ایدئولوژی اهداف و آرمانها را معین می‌کند. جهت گیری جنبش دانشجویی و آهنگ حرکتش توسط ایدئولوؤی آن تعیین می‌شود. و همین ایدئولوژی است که وفاداران و مخالفان را خودبخود از هم جدا می‌کند.

فعالان جنبش دانشجویی از جمله روشنفکران جامعه محسوب می‌گردند و بالتبع قبض و بسط تابع جریان روشنفکری هستند. آنها به تناسب این نقش خود دارای دغدغه‌های انسانی، فرهنگی، اجتماعیو سیاسی هستند که با توجه به آن به موضع گیری در رابطه با مسائل حساس جامعه خود و جامعه جهانی اقدام می‌کنند. دانشجویان جنبش دانشجویی هرگز حاضر به ورود در قدرت نیستند و به اصطلاح سیاسی بیرون از سیاست هستند. یعنی در عین حال که خود را موظف به موضعگیری می‌دانند، ولی از هیچ گروه خاصی جانبداری نمی‌کنند و حتی به گروههایی که در راستای آرمان آنها عمل می‌کنند، وابستگس ندارند. این به جهت آن است که گروهها، شیر کنترل آرمانها و اهدافشان نشوند.

فعالان دانشجویی همواره نیرویی بالقوه و انقلابی اصیل محسوب می‌گردند. آنها نه تنها تحول خواه و تغییرساز هستند، بلکه در هر جریان اصلاح گری، قلب حرکت را تشکیل می‌دهند.

منابع استفاده شده:

محمد حسین ادیبی، طبقه متوسط جدید در ایران، نشر جامعه، تهران، ۱۳۵۸

استفان واگو، درآمدی بر تئوریها و مدلهای تغییرات اجتماعی، احمدرضا غروی زاد، نشر ساجد، تهران، ۱۳۷۳

دوناتلا دلاپورتا و ماریو دیانی، مقدمه‌ای بر جنبش‌های اجتماعی، محمدتقی دلفروز، انتشارات کویر، تهران، ۱۳۸۳

تاریخ جنبش دانشجویی ایران، دکتر محمد باقر خرمشاد (مقدمه)، تهیه و تنظیم حسین قویدل معروفی، انتشارات نجم الهدی، ۱۳۸۵.

منبع: ویكی پدیا


مرتبط با : جنبش دانشجویی


( تعداد کل صفحات: 2 )

[ 1 ] [ 2 ]